Constitution of the Republic of Macedonia 1991, as amended to 2011


Constitutional Review Bodies

Citizens of the Republic of Macedonia have citizenship of the Republic of Macedonia. A citizen of the Republic of Macedonia can not be deprived of citizenship, nor can he/she be expelled from the Republic of Macedonia. …
Citizenship of the Republic of Macedonia is regulated by law. (Art. 4)3

Jurisdiction and Access

Every citizen may invoke the protection of freedoms and rights determined by the Constitution before the regular courts, as well as before the Constitutional Court of Macedonia, through a procedure based upon the principles of priority and urgency. … (Art. 50)

Jurisdiction and Access

The Constitutional Court of the Republic of Macedonia is a body of the Republic protecting constitutionality and legality. (Art. 108)

Jurisdiction and Access

The Constitutional Court of the Republic of Macedonia
- decides on the conformity of laws with the Constitution;
- decides on the conformity of collective agreements and other regulations with the Constitution and laws;
- protects the freedoms and rights of the individual and citizen relating to the freedom of conviction, conscience, thought and public expression of thought, political association and activity as well as to the prohibition of discrimination among citizens on the ground of sex, race, religion or national, social or political affiliation;
- decides on conflicts of competency among holders of legislative, executive and judicial offices;
- decides on conflicts of competency among Republic bodies and units of local self-government;
- decides on the answerability of the President of the Republic;
- decides on the constitutionality of the programmes and statutes of political parties and associations of citizens; and
- decides on other issues determined by the Constitution. (Art. 110)

Education

... Parents have the right and duty to provide for the nurturing and education of their children. … (Art. 40)

Education

Everyone has a right to education. Education is accessible to everyone under equal conditions. Primary education is compulsory and free. (Art. 44)

Employment Rights and Protection

Everyone has the right to work, to free choice of employment, protection at work and material assistance during temporary unemployment. Every job is open to all under equal conditions. Every employee has a right to appropriate remuneration. Every employee has the right to paid daily, weekly and annual leave. Employees cannot waive this right. The exercise of the rights of employees and their position are regulated by law and collective agreements. (Art. 32)

Employment Rights and Protection

The Republic particularly protects mothers, children and minors. A person under 15 years of age cannot be employed. Minors and mothers have the right to particular protection at work. Minors may not be employed in work which is detrimental to their health or morality. (Art. 42)

Equality and Non-Discrimination

The citizens of the Republic of Macedonia … responsible to future generations to preserve and develop everything that is valuable from the rich cultural inheritance and coexistence within Macedonia, equal in rights and obligations towards the common good - the Republic of Macedonia,  … (Preamble)4

Equality and Non-Discrimination

Citizens of the Republic of Macedonia are equal in their freedoms and rights, regardless of sex, race, colour of skin, national and social origin, political and religious beliefs, property and social status. All citizens are equal before the Constitution and law. (Art. 9)

Obligations of the State

The citizens of the Republic of Macedonia, … have decided to establish the Republic of Macedonia as an independent, sovereign state, with the intention of establishing and consolidating the rule of law, guaranteeing human rights and civil liberties, … (Preamble)5

Obligations of the State

The fundamental values of the constitutional order of the Republic of Macedonia are:
- the basic freedoms and rights of the individual and citizen, recognized in international law and set down in the Constitution;
… (Art. 8)

Judicial Protection

Every citizen may invoke the protection of freedoms and rights determined by the Constitution before the regular courts, as well as before the Constitutional Court of Macedonia, through a procedure based upon the principles of priority and urgency. Judicial protection of the legality of individual acts of state administration, as well as of other institutions carrying out public mandates, is guaranteed. A citizen has the right to be informed on human rights and basic freedoms as well as actively to contribute, individually or jointly with others, to their promotion and protection. (Art. 50)

Judicial Protection

The Constitutional Court of the Republic of Macedonia: …
- protects the freedoms and rights of the individual and citizen relating to the freedom of conviction, conscience, thought and public expression of thought, political association and activity as well as to the prohibition of discrimination among citizens on the ground of sex, race, religion or national, social or political affiliation; … (Art. 110)

National Human Rights Bodies

… The Assembly sets up a permanent survey commission for the protection of the freedoms and rights of citizens. The findings of the survey commissions form the basis for the initiation of proceedings to ascertain the answerability of public office-holders. (Art. 76)

National Human Rights Bodies

… The Public Attorney protects the constitutional rights and legal rights of citizens when these are violated by bodies of state administration and by other bodies and organizations with public mandates. The Public Attorney shall give particular attention to safeguarding the principles of non-discrimination and equitable representation of communities in public bodies at all levels and in other areas of public life. (Art. 77)6

Limitations and/or Derogations

The freedoms and rights of the individual and citizen can be restricted only in cases determined by the Constitution. The freedoms and rights of the individual and citizen can be restricted during states of war or emergency, in accordance with the provisions of the Constitution. The restriction of freedoms and rights cannot discriminate on grounds of sex, race, colour of skin, language, religion, national or social origin, property or social status. The restriction of freedoms and rights cannot be applied to the right to life, the interdiction of torture, inhuman and humiliating conduct and punishment, the legal determination of punishable offences and sentences, as well as to the freedom of personal conviction, conscience, thought and religious confession. (Art. 54)

Marriage and Family Life

Each citizen is guaranteed the respect and protection of the privacy of his/her personal and family life and of his/her dignity and repute. (Art. 25)

Marriage and Family Life

The Republic provides particular care and protection for the family. The legal relations in marriage, the family and cohabitation are regulated by law. Parents have the right and duty to provide for the nurturing and education of their children. Children are responsible for the care of their old and infirm parents. The Republic provides particular protection for parentless children and children without parental care. (Art. 40)

Minorities

Members of nationalities have a right freely to express, foster and develop their identity and national attributes. The Republic guarantees the protection of the ethnic, cultural, linguistic and religious identity of the nationalities. Members of the nationalities have the right to establish institutions for culture and art, as well as scholarly and other associations for the expression, fostering and development of their identity. Members of the nationalities have the right to instruction in their language in primary and secondary education, as determined by law. In schools where education is carried out in the language of a nationality, the Macedonian language is also studied. (Art. 48)

Minorities

The Assembly establishes a Council for Inter-Ethnic Relations. The Council consists of the President of the Assembly and two members each from the ranks of the Macedonians, Albanians, Turks, Vlachs and Romanies, as well as two members from the ranks of other nationalities in Macedonia.
The President of the Assembly is President of the Council. The Assembly elects the members of the Council. The Council considers issues of inter-ethnic relations in the Republic and makes appraisals and proposals for their solution.
The Assembly is obliged to take into consideration the appraisals and proposals of the Council and to make decisions regarding them. (Art. 78)

Participation in Public Life and Institutions

The fundamental values of the constitutional order of the Republic of Macedonia are:

- Equitable representation of persons belonging to all communities in public bodies at all levels and in other areas of public life;
… (Art. 8)7

Participation in Public Life and Institutions

Every citizen has the right to take part in the performance of public office. (Art. 23)

Political Rights and Association

Citizens are guaranteed freedom of association to exercise and protect their political, economic, social, cultural and other rights and convictions. Citizens may freely establish associations of citizens and political parties, join them or resign from them. … (Art. 20)

Political Rights and Association

Every citizen on reaching 18 years of age acquires the right to vote. The right to vote is equal, universal and direct, and is exercised at free elections by secret ballot. … (Art. 22)

Political Parties

… Citizens may freely establish associations of citizens and political parties, join them or resign from them.
The programmes and activities of political parties and other associations of citizens may not be directed at the violent destruction of the constitutional order of the Republic, or at encouragement or incitement to military aggression or ethnic, racial or religious hatred or intolerance. … (Art. 20)

Head of State

The President of the Republic Macedonia represents the Republic. The president of the Republic is Commander-in-Chief of the Armed Forces of Macedonia. The President of the Republic exercises his/her rights and duties on the basis and within the framework of the Constitution and laws. (Art. 79)

Head of State

The President of the Republic is elected in general and direct elections, by secret ballot, for a term of five years. A person may be elected President of the Republic two times at most. The President of the Republic shall be a citizen of the Republic of Macedonia. A person may be elected President of the Republic if over the age of at least 40 on the day of election. A person may not be elected President of the Republic if, on the day of election, he/she has not been a resident of the Republic of Macedonia for at least ten years within the last fifteen years. (Art. 80)

Government

Executive power is vested in the Government of the Republic of Macedonia. The Government exercises its rights and competence on the basis and within the framework of the Constitution and law. (Art. 88)

Government

The Government is composed of a prime Minister and Ministers. … (Art. 89)

Government

The President of the Republic of Macedonia is obliged, within 10 days of the constitution of the Assembly, to entrust the mandate for constituting the Government to a candidate from the party or parties which has/have a majority in the Assembly. Within 20 days from the day of being entrusted with the mandate, the mandator submits a programme to the Assembly and proposes the composition of the Government. The Government is elected by the Assembly on the proposal of the mandator and on the basis of the programme by a majority vote of the total number of Representatives. (Art. 90)

Legislature

The Assembly of the Republic of Macedonia is a representative body of the citizens and the legislative power of the Republic is vested in it. The organization and functioning of the Assembly are regulated by the Constitution and by the Rules of Procedure. (Art. 61)

Legislature

The Assembly of the Republic of Macedonia is composed of 120 to 140 Representatives. The Representatives are elected at general, direct and free elections and by secret ballot. ... (Art. 62)

Property, Inheritance and Land Tenure

The right to ownership of property and the right of inheritance are guaranteed. ... (Art 30)

Protection from Violence

The human right to physical and moral dignity is irrevocable. Any form of torture, or inhuman or humiliating conduct or punishment, is prohibited. Forced labour is prohibited. (Art. 11)

Protection from Violence

… The programmes and activities of political parties and other associations of citizens may not be directed at the violent destruction of the constitutional order of the Republic, or at encouragement or incitement to military aggression or ethnic, racial or religious hatred or intolerance. … (Art. 20)

Protection from Violence

The Republic particularly protects mothers, children and minors. A person under 15 years of age cannot be employed. Minors and mothers have the right to particular protection at work.
Minors may not be employed in work which is detrimental to their health or morality. (Art. 42)

Public Institutions and Services

The Republic provides particular care and protection for the family. … (Art. 40)

Sexual and Reproductive Rights

It is a human right freely to decide on the procreation of children. The Republic conducts a humane population policy in order to provide balanced economic and social development. (Art. 41)

Status of the Constitution

In the Republic of Macedonia laws shall be in accordance with the Constitution and all other regulations in accordance with the Constitution and law. Everyone is obliged to respect the Constitution and the laws.
(Art. 51)

Status of International Law

The fundamental values of the constitutional order of the Republic of Macedonia are:
- the basic freedoms and rights of the individual and citizen, recognized in international law and set down in the Constitution;

- respect for the generally accepted norms of international law.
… (Art. 8)

Status of International Law

… Courts judge on the basis of the Constitution and laws and international agreements ratified in accordance with the Constitution. … (Art. 98)8

Status of International Law

… The Public Prosecutor's Office performs his/her duties on the basis of the Constitution and law and the international agreements ratified in accordance with the Constitution. … (Art. 106)9

Status of International Law

The international agreements ratified in accordance with the Constitution are part of the internal legal order and cannot be changed by law. (Art. 118)

Religious Law

… The Macedonian Orthodox Church, as well as the Islamic Religious Community in Macedonia, the Catholic Church, and Evangelical Methodist Church, the Jewish Community and other Religious communities and groups are separate from the state and equal before the law. … (Art. 19)10

Constitutional Review Bodies

Граѓаните на Република Македонија имаат државјанство на Република Македонија. На државјанин на Република Македонија не може да му биде одземено државјанството, ниту може да биде протеран од Република Македонија. …
Државјанството на Република Македонија се уредува со закон. (Член 4)

Jurisdiction and Access

Секој граѓанин може да се повика на заштита на слободите и правата утврдени со Уставот пред судовите и пред Уставниот суд на Република Македонија во постапка заснована врз начелата на приоритет и итност. … (Член 50)

Jurisdiction and Access

Уставниот суд на Република Македонија е орган на Републиката кој ја штити уставноста и законитоста. (Член 108)

Jurisdiction and Access

Уставниот суд на Република Македонија:
- одлучува за согласноста на законите со Уставот;
- одлучува за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и со законите;
- ги штити слободите и правата на човекот и граѓанинот што се однесуваат на слободата на уверувањето, совеста, мислата и јавното изразување на мислата, политичкото здружување и дејствување и забраната на дискриминација на граѓаните по основ на пол, раса, верска, национална, социјална и политичка припадност;
- решава за судирот на надлежностите меѓу носителите на законодавната, извршната и судската власт;
- решава за судирот на надлежностите меѓу органите на Републиката и единиците на локалната самоуправа;
- одлучува за одговорноста на претседателот на Републиката;
- одлучува за уставноста на програмите и статутите на политичките партии и на здруженијата на граѓаните и
- одлучува и за други прашања утврдени со Уставот. (Art. 110)

Education

… Родителите имаат право и должност да се грижат за издржување и воспитување на децата. … (Член 40)

Education

Секој има право на образование. Образованието е достапно на секого под еднакви услови. Основното образование е задолжително и бесплатно. (Член 44)

Employment Rights and Protection

Секој има право на работа, слободен избор на вработување, заштита при работењето и материјална обезбеденост за време на привремена невработеност. Секому, под еднакви услови, му е достапно секое работно место. Секој вработен има право на соодветна заработувачка. Секој вработен има право на платен дневен, неделен и годишен одмор. д овие права вработените не можат да се откажат. Остварувањето на правата на вработените и нивната положба се уредуваат со закон и со колективни договори. (Член 32)

Employment Rights and Protection

Републиката посебно ги заштитува мајчинството, децата и малолетните лица. Лице помладо од 15 години живот не може да биде вработено. Малолетните лица и мајките имаат право на посебна заштита при работа. Малолетните лица не смеат да бидат вработувани на работни места што се штетни за нивното здравје и моралот. (Член 42)

Equality and Non-Discrimination

Граѓаните на Република Македонија ... одговорни пред идните генерации за зачувување и развој на с# што е вредно од богатото културно наследство и соживот во Македонија, еднакви во своите права и обврски кон заедничкото добро - Република Македонија, ... (Preamble)

Equality and Non-Discrimination

Граѓаните на Република Македонија се еднакви во слободите и правата независно од полот, расата, бојата на кожата, националното и социјалното потекло, политичкото и верското уверување; имотната и општествената положба. Граѓаните пред Уставот и законите се еднакви. (Член 9)

Obligations of the State

Граѓаните на Република Македонија, ... одлучија да ја конституираат Република Македонија како самостојна, суверена држава, со намера да се воспостави и зацврсти владеењето на правото, да се гарантираат човековите права и граѓанските слободи, ... (Preamble)

Obligations of the State

Темелни вредности на уставниот поредок на Република Македонија се:
- основните слободи и права на човекот и граѓанинот признати со меѓународното право и утврдени со Уставот;
… (Член 8)

Judicial Protection

Секој граѓанин може да се повика на заштита на слободите и правата утврдени со Уставот пред судовите и пред Уставниот суд на Република Македонија во постапка заснована врз начелата на приоритет и итност.
Се гарантира судска заштита на законитоста на поединечните акти на државната управа и на другите институции што вршат јавни овластувања.
Граѓанинот има право да биде запознат со човековите права и основни слободи и активно да придонесува, поединечно или заедно со други за нивно унапредување и заштита. (Член 50)

Judicial Protection

Уставниот суд на Република Македонија: …
- ги штити слободите и правата на човекот и граѓанинот што се однесуваат на слободата на уверувањето, совеста, мислата и јавното изразување на мислата, политичкото здружување и дејствување и забраната на дискриминација на граѓаните по основ на пол, раса, верска, национална, социјална и политичка припадност; … (Art. 110)

National Human Rights Bodies

… Собранието основа постојана анкетна комисија за заштита на слободите и правата на граѓанинот. Наодите на анкетните комисии се основа за поведување постапка за утврдување на одговорност на носителите на јавните функции. (Член 76)

National Human Rights Bodies

... Народниот правобранител ги штити уставните и законските права на граѓаните што им се повредени од органите на државната управа и од други органи и организации што имаат јавни овластувања. Народниот правобранител посветува особено внимание за заштита на начелата на недискриминација соодветна и правична застапеност на припадниците на заедниците во органите на државната власт, органите на единиците на локалната самоуправа и во јавните установи и служби. (Член 77)

Limitations and/or Derogations

Слободите и правата на човекот и граѓанинот можат да се ограничат само во случаи утврдени со Уставот.
Слободите и правата на човекот и граѓанинот можат да бидат ограничени за време на воена или вонредна состојба според одредбите на Уставот.
Ограничувањето на слободите и правата не може да биде дискриминаторско по основ на пол, раса, боја на кожа, јазик, вера, национално или социјално потекло, имотна или општествена положба.
Ограничувањето на слободите и правата не може да се однесува на правото на живот, забраната на мачење, на нечовечко и понижувачко постапување и казнување, на правната одреденост на казнивите дела и казните, како и на слободата на уверувањето, совеста, мислата, јавното изразување на мислата и вероисповеста. (Член 54)

Marriage and Family Life

На секој граѓанин му се гарантира почитување и заштита на приватноста на неговиот личен и семеен живот, на достоинството и угледот. (Член 25)

Marriage and Family Life

Републиката му обезбедува посебна грижа и заштита на семејството. Правните односи во бракот, семејството и вонбрачната заедница се уредуваат со закон. Родителите имаат право и должност да се грижат за издржување и воспитување на децата. Децата се должни да се грижат за старите и изнемоштени родители. Републиката им обезбедува посебна заштита на децата без родители и децата без родителска грижа. (Член 40)

Minorities

Припадниците на националностите имаат право слободно да ги изразуваат, негуваат и развиваат својот идентитет и националните особености.Републиката им ја гарантира заштитата на етничкиот, културниот, јазичниот и верскиот идентитет на националностите.Припадниците на националностите имаат право да основаат културни и уметнички институции, научни и други здруженија заради изразување, негување и развивање на својот идентитет.Припадниците на националностите имаат право на настава на својот јазик во основното и средното образование на начин утврден со закон. Во училиштата во кои образованието се одвива на јазикот на националноста се изучува и македонскиот јазик. (Член 48)

Minorities

Собранието основа Совет за меѓунационални односи. Советот го сочинуваат:
претседателот на Собранието и по двајца членови Македонци, Албанци, Турци, Власи, Роми и двајца членови од другите националности во Македонија.
Претседателот на Собранието е претседател на Советот. Собранието ги избира членовите на Советот.
Советот ги разгледува прашањата од меѓунационалните односи во Републиката и дава мислење и предлози за нивно решавање. Собранието е должно да ги разгледа мислењата и предлозите на Советот и да донесе одлука во врска со нив. (Art. 78)

Participation in Public Life and Institutions

Темелни вредности на уставниот поредок на Република Македонија се:
...
- Соодветна и правична застапеност на граѓаните кои припаѓаат на сите заедници во органите на државната власт и другите јавни институции на сите нивоа.
... (Член 8)

Participation in Public Life and Institutions

Секој граѓанин има право да учествува во вршењето на јавни функции. (Член 23)

Political Rights and Association

На граѓаните им се гарантира слободата на здружување заради остварување и заштита.
на нивните политички, економски, социјални, културни и други права и уверувања. Граѓаните можат слободно да основаат здруженија на граѓани и политички партии, да. пристапуваат кон нив и од нив да истапуваат. … (Член 20)

Political Rights and Association

Секој граѓанин со наполнети 18 години живот стекнува избирачко право. Избирачкото право е еднакво, општо и непосредно и се остварува на слободни избори со тајно гласање. … (Член 22)

Political Parties

… Граѓаните можат слободно да основаат здруженија на граѓани и политички партии, да. пристапуваат кон нив и од нив да истапуваат.
Програмите и дејствувањето на здруженијата на граѓаните и политичките партии не можат да бидат насочени кон насилно уривање на уставниот поредок на Републиката и кон поттикнување или повикување на воена агресија или разгорување на национална, расна или верска омраза или нетрпеливост. … (Член 20)

Head of State

Претседателот на Република Македонија ја претставува Републиката. Претседателот на Републиката е врховен командант на вооружените сили на Македонија. Претседателот на Републиката своите права и должности ги врши врз основа и во рамките на Уставот и законите. (Член 79)

Head of State

Претседателот на Републиката се избира на општи и непосредни избори, со тајно гласање, за време од пет години. За претседател на Републиката исто лице може да биде избрано најмногу два пати. Претседателот на Републиката мора да биде државјанин на Република Македонија. За претседател на Републиката може да биде избрано лице кое на денот на изборите наполнило најмалку 40 години живот. За претседател на Републиката не може да биде избрано лице кое до денот на изборите не било жител на Република Македонија најмалку десет години во последните 15 години. (Член 80)

Government

Владата на Република Македонија е носител на извршната власт. Своите права и должности Владата ги врши врз основа и во рамките на Уставот и законите. (Член 88)

Government

Владата ја сочинуваат претседател и министри. … (Член 89)

Government

Претседателот на Република Македонија е должен во рок од десет дена од конституирањето на Собранието мандатот за состав на Владата да го довери на кандидат на партијата, односно партиите што имаат мнозинство во Собранието. Мандаторот во рок од 20 дена од денот на доверувањето на мандатот, на Собранието му поднесува програма и го предлага составот на Владата.
Владата, на предлог на мандаторот и врз основа на програмата, ја избира Собранието со мнозинство гласови од вкупниот број пратеници. (Член 90)

Legislature

Собранието на Република Македонија е претставнички орган на граѓаните и носител на законодавната власт на Републиката.
Организацијата и функционирањето на Собранието се уредуваат со Уставот и со Деловникот. (Член 61)

Legislature

Собранието го сочинуваат од 120 до 140 пратеници. Пратениците се избираат на општи, непосредни и слободни избори со тајно гласање. ... (Член 62)

Property, Inheritance and Land Tenure

Се гарантира правото на сопственост и правото на наследување. ... (Член 30)

Protection from Violence

Физичкиот и моралниот интегритет на човекот се неприкосновени. Се забранува секој облик на мачење, нечовечко или понижувачко однесување и казнување. Се забранува присилна работа. (Член 11)

Protection from Violence

… Програмите и дејствувањето на здруженијата на граѓаните и политичките партии не можат да бидат насочени кон насилно уривање на уставниот поредок на Републиката и кон поттикнување или повикување на воена агресија или разгорување на национална, расна или верска омраза или нетрпеливост. … (Член 20)

Protection from Violence

Републиката посебно ги заштитува мајчинството, децата и малолетните лица. Лице помладо од 15 години живот не може да биде вработено. Малолетните лица и мајките имаат право на посебна заштита при работа. Малолетните лица не смеат да бидат вработувани на работни места што се штетни за нивното здравје и моралот. (Член 42)

Public Institutions and Services

Републиката му обезбедува посебна грижа и заштита на семејството. … (Член 40)

Sexual and Reproductive Rights

Право на човекот е слободно да одлучува за создавање на деца. Републиката, заради усогласен економски и социјален развој, води хумана популациона политика. (Член 41)

Status of the Constitution

Во Република Македонија законите мораат да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон. Секој е должен да ги почитува Уставот и законите. (Член 51)

Status of International Law

Темелни вредности на уставниот поредок на Република Македонија се:
- основните слободи и права на човекот и граѓанинот признати со меѓународното право и утврдени со Уставот;

- почитувањето на општо прифатените норми на меѓународното право.
… (Член 8)

Status of International Law

… удовите судат врз основа на Уставот и законите и меѓународните договори ратификувани во согласност со Уставот. … (Член 98)

Status of International Law

… Јавното обвинителство ги врши своите функции врз основа на Уставот и законите и меѓународните договори ратификувани во согласност со Уставот. … (Член 106)

Status of International Law

Меѓународните договори што се ратификувани во согласност со Уставот се дел од внатрешниот правен поредок и не можат да се менуваат со закон. (Член 118)

Religious Law

... Македонската православна црква, како и Исламската верска заедница во Македонија, Католичката црква, Евангелско-Методистичката црква, Еврејската заедница и другите верски заедници и религиозни групи се одвоени од државата и се еднакви пред закон. ... (Член 19)

Constitutional Review Bodies

English

Citizens of the Republic of Macedonia have citizenship of the Republic of Macedonia. A citizen of the Republic of Macedonia can not be deprived of citizenship, nor can he/she be expelled from the Republic of Macedonia. …
Citizenship of the Republic of Macedonia is regulated by law. (Art. 4)3

Macedonian

Граѓаните на Република Македонија имаат државјанство на Република Македонија. На државјанин на Република Македонија не може да му биде одземено државјанството, ниту може да биде протеран од Република Македонија. …
Државјанството на Република Македонија се уредува со закон. (Член 4)

Jurisdiction and Access

English

Every citizen may invoke the protection of freedoms and rights determined by the Constitution before the regular courts, as well as before the Constitutional Court of Macedonia, through a procedure based upon the principles of priority and urgency. … (Art. 50)

Macedonian

Секој граѓанин може да се повика на заштита на слободите и правата утврдени со Уставот пред судовите и пред Уставниот суд на Република Македонија во постапка заснована врз начелата на приоритет и итност. … (Член 50)

Jurisdiction and Access

English

The Constitutional Court of the Republic of Macedonia is a body of the Republic protecting constitutionality and legality. (Art. 108)

Macedonian

Уставниот суд на Република Македонија е орган на Републиката кој ја штити уставноста и законитоста. (Член 108)

Jurisdiction and Access

English

The Constitutional Court of the Republic of Macedonia
- decides on the conformity of laws with the Constitution;
- decides on the conformity of collective agreements and other regulations with the Constitution and laws;
- protects the freedoms and rights of the individual and citizen relating to the freedom of conviction, conscience, thought and public expression of thought, political association and activity as well as to the prohibition of discrimination among citizens on the ground of sex, race, religion or national, social or political affiliation;
- decides on conflicts of competency among holders of legislative, executive and judicial offices;
- decides on conflicts of competency among Republic bodies and units of local self-government;
- decides on the answerability of the President of the Republic;
- decides on the constitutionality of the programmes and statutes of political parties and associations of citizens; and
- decides on other issues determined by the Constitution. (Art. 110)

Macedonian

Уставниот суд на Република Македонија:
- одлучува за согласноста на законите со Уставот;
- одлучува за согласноста на другите прописи и на колективните договори со Уставот и со законите;
- ги штити слободите и правата на човекот и граѓанинот што се однесуваат на слободата на уверувањето, совеста, мислата и јавното изразување на мислата, политичкото здружување и дејствување и забраната на дискриминација на граѓаните по основ на пол, раса, верска, национална, социјална и политичка припадност;
- решава за судирот на надлежностите меѓу носителите на законодавната, извршната и судската власт;
- решава за судирот на надлежностите меѓу органите на Републиката и единиците на локалната самоуправа;
- одлучува за одговорноста на претседателот на Републиката;
- одлучува за уставноста на програмите и статутите на политичките партии и на здруженијата на граѓаните и
- одлучува и за други прашања утврдени со Уставот. (Art. 110)

Education

English

... Parents have the right and duty to provide for the nurturing and education of their children. … (Art. 40)

Macedonian

… Родителите имаат право и должност да се грижат за издржување и воспитување на децата. … (Член 40)

Education

English

Everyone has a right to education. Education is accessible to everyone under equal conditions. Primary education is compulsory and free. (Art. 44)

Macedonian

Секој има право на образование. Образованието е достапно на секого под еднакви услови. Основното образование е задолжително и бесплатно. (Член 44)

Employment Rights and Protection

English

Everyone has the right to work, to free choice of employment, protection at work and material assistance during temporary unemployment. Every job is open to all under equal conditions. Every employee has a right to appropriate remuneration. Every employee has the right to paid daily, weekly and annual leave. Employees cannot waive this right. The exercise of the rights of employees and their position are regulated by law and collective agreements. (Art. 32)

Macedonian

Секој има право на работа, слободен избор на вработување, заштита при работењето и материјална обезбеденост за време на привремена невработеност. Секому, под еднакви услови, му е достапно секое работно место. Секој вработен има право на соодветна заработувачка. Секој вработен има право на платен дневен, неделен и годишен одмор. д овие права вработените не можат да се откажат. Остварувањето на правата на вработените и нивната положба се уредуваат со закон и со колективни договори. (Член 32)

Employment Rights and Protection

English

The Republic particularly protects mothers, children and minors. A person under 15 years of age cannot be employed. Minors and mothers have the right to particular protection at work. Minors may not be employed in work which is detrimental to their health or morality. (Art. 42)

Macedonian

Републиката посебно ги заштитува мајчинството, децата и малолетните лица. Лице помладо од 15 години живот не може да биде вработено. Малолетните лица и мајките имаат право на посебна заштита при работа. Малолетните лица не смеат да бидат вработувани на работни места што се штетни за нивното здравје и моралот. (Член 42)

Equality and Non-Discrimination

English

The citizens of the Republic of Macedonia … responsible to future generations to preserve and develop everything that is valuable from the rich cultural inheritance and coexistence within Macedonia, equal in rights and obligations towards the common good - the Republic of Macedonia,  … (Preamble)4

Macedonian

Граѓаните на Република Македонија ... одговорни пред идните генерации за зачувување и развој на с# што е вредно од богатото културно наследство и соживот во Македонија, еднакви во своите права и обврски кон заедничкото добро - Република Македонија, ... (Preamble)

Equality and Non-Discrimination

English

Citizens of the Republic of Macedonia are equal in their freedoms and rights, regardless of sex, race, colour of skin, national and social origin, political and religious beliefs, property and social status. All citizens are equal before the Constitution and law. (Art. 9)

Macedonian

Граѓаните на Република Македонија се еднакви во слободите и правата независно од полот, расата, бојата на кожата, националното и социјалното потекло, политичкото и верското уверување; имотната и општествената положба. Граѓаните пред Уставот и законите се еднакви. (Член 9)

Obligations of the State

English

The citizens of the Republic of Macedonia, … have decided to establish the Republic of Macedonia as an independent, sovereign state, with the intention of establishing and consolidating the rule of law, guaranteeing human rights and civil liberties, … (Preamble)5

Macedonian

Граѓаните на Република Македонија, ... одлучија да ја конституираат Република Македонија како самостојна, суверена држава, со намера да се воспостави и зацврсти владеењето на правото, да се гарантираат човековите права и граѓанските слободи, ... (Preamble)

Obligations of the State

English

The fundamental values of the constitutional order of the Republic of Macedonia are:
- the basic freedoms and rights of the individual and citizen, recognized in international law and set down in the Constitution;
… (Art. 8)

Macedonian

Темелни вредности на уставниот поредок на Република Македонија се:
- основните слободи и права на човекот и граѓанинот признати со меѓународното право и утврдени со Уставот;
… (Член 8)

Judicial Protection

English

Every citizen may invoke the protection of freedoms and rights determined by the Constitution before the regular courts, as well as before the Constitutional Court of Macedonia, through a procedure based upon the principles of priority and urgency. Judicial protection of the legality of individual acts of state administration, as well as of other institutions carrying out public mandates, is guaranteed. A citizen has the right to be informed on human rights and basic freedoms as well as actively to contribute, individually or jointly with others, to their promotion and protection. (Art. 50)

Macedonian

Секој граѓанин може да се повика на заштита на слободите и правата утврдени со Уставот пред судовите и пред Уставниот суд на Република Македонија во постапка заснована врз начелата на приоритет и итност.
Се гарантира судска заштита на законитоста на поединечните акти на државната управа и на другите институции што вршат јавни овластувања.
Граѓанинот има право да биде запознат со човековите права и основни слободи и активно да придонесува, поединечно или заедно со други за нивно унапредување и заштита. (Член 50)

Judicial Protection

English

The Constitutional Court of the Republic of Macedonia: …
- protects the freedoms and rights of the individual and citizen relating to the freedom of conviction, conscience, thought and public expression of thought, political association and activity as well as to the prohibition of discrimination among citizens on the ground of sex, race, religion or national, social or political affiliation; … (Art. 110)

Macedonian

Уставниот суд на Република Македонија: …
- ги штити слободите и правата на човекот и граѓанинот што се однесуваат на слободата на уверувањето, совеста, мислата и јавното изразување на мислата, политичкото здружување и дејствување и забраната на дискриминација на граѓаните по основ на пол, раса, верска, национална, социјална и политичка припадност; … (Art. 110)

National Human Rights Bodies

English

… The Assembly sets up a permanent survey commission for the protection of the freedoms and rights of citizens. The findings of the survey commissions form the basis for the initiation of proceedings to ascertain the answerability of public office-holders. (Art. 76)

Macedonian

… Собранието основа постојана анкетна комисија за заштита на слободите и правата на граѓанинот. Наодите на анкетните комисии се основа за поведување постапка за утврдување на одговорност на носителите на јавните функции. (Член 76)

National Human Rights Bodies

English

… The Public Attorney protects the constitutional rights and legal rights of citizens when these are violated by bodies of state administration and by other bodies and organizations with public mandates. The Public Attorney shall give particular attention to safeguarding the principles of non-discrimination and equitable representation of communities in public bodies at all levels and in other areas of public life. (Art. 77)6

Macedonian

... Народниот правобранител ги штити уставните и законските права на граѓаните што им се повредени од органите на државната управа и од други органи и организации што имаат јавни овластувања. Народниот правобранител посветува особено внимание за заштита на начелата на недискриминација соодветна и правична застапеност на припадниците на заедниците во органите на државната власт, органите на единиците на локалната самоуправа и во јавните установи и служби. (Член 77)

Limitations and/or Derogations

English

The freedoms and rights of the individual and citizen can be restricted only in cases determined by the Constitution. The freedoms and rights of the individual and citizen can be restricted during states of war or emergency, in accordance with the provisions of the Constitution. The restriction of freedoms and rights cannot discriminate on grounds of sex, race, colour of skin, language, religion, national or social origin, property or social status. The restriction of freedoms and rights cannot be applied to the right to life, the interdiction of torture, inhuman and humiliating conduct and punishment, the legal determination of punishable offences and sentences, as well as to the freedom of personal conviction, conscience, thought and religious confession. (Art. 54)

Macedonian

Слободите и правата на човекот и граѓанинот можат да се ограничат само во случаи утврдени со Уставот.
Слободите и правата на човекот и граѓанинот можат да бидат ограничени за време на воена или вонредна состојба според одредбите на Уставот.
Ограничувањето на слободите и правата не може да биде дискриминаторско по основ на пол, раса, боја на кожа, јазик, вера, национално или социјално потекло, имотна или општествена положба.
Ограничувањето на слободите и правата не може да се однесува на правото на живот, забраната на мачење, на нечовечко и понижувачко постапување и казнување, на правната одреденост на казнивите дела и казните, како и на слободата на уверувањето, совеста, мислата, јавното изразување на мислата и вероисповеста. (Член 54)

Marriage and Family Life

English

Each citizen is guaranteed the respect and protection of the privacy of his/her personal and family life and of his/her dignity and repute. (Art. 25)

Macedonian

На секој граѓанин му се гарантира почитување и заштита на приватноста на неговиот личен и семеен живот, на достоинството и угледот. (Член 25)

Marriage and Family Life

English

The Republic provides particular care and protection for the family. The legal relations in marriage, the family and cohabitation are regulated by law. Parents have the right and duty to provide for the nurturing and education of their children. Children are responsible for the care of their old and infirm parents. The Republic provides particular protection for parentless children and children without parental care. (Art. 40)

Macedonian

Републиката му обезбедува посебна грижа и заштита на семејството. Правните односи во бракот, семејството и вонбрачната заедница се уредуваат со закон. Родителите имаат право и должност да се грижат за издржување и воспитување на децата. Децата се должни да се грижат за старите и изнемоштени родители. Републиката им обезбедува посебна заштита на децата без родители и децата без родителска грижа. (Член 40)

Minorities

English

Members of nationalities have a right freely to express, foster and develop their identity and national attributes. The Republic guarantees the protection of the ethnic, cultural, linguistic and religious identity of the nationalities. Members of the nationalities have the right to establish institutions for culture and art, as well as scholarly and other associations for the expression, fostering and development of their identity. Members of the nationalities have the right to instruction in their language in primary and secondary education, as determined by law. In schools where education is carried out in the language of a nationality, the Macedonian language is also studied. (Art. 48)

Macedonian

Припадниците на националностите имаат право слободно да ги изразуваат, негуваат и развиваат својот идентитет и националните особености.Републиката им ја гарантира заштитата на етничкиот, културниот, јазичниот и верскиот идентитет на националностите.Припадниците на националностите имаат право да основаат културни и уметнички институции, научни и други здруженија заради изразување, негување и развивање на својот идентитет.Припадниците на националностите имаат право на настава на својот јазик во основното и средното образование на начин утврден со закон. Во училиштата во кои образованието се одвива на јазикот на националноста се изучува и македонскиот јазик. (Член 48)

Minorities

English

The Assembly establishes a Council for Inter-Ethnic Relations. The Council consists of the President of the Assembly and two members each from the ranks of the Macedonians, Albanians, Turks, Vlachs and Romanies, as well as two members from the ranks of other nationalities in Macedonia.
The President of the Assembly is President of the Council. The Assembly elects the members of the Council. The Council considers issues of inter-ethnic relations in the Republic and makes appraisals and proposals for their solution.
The Assembly is obliged to take into consideration the appraisals and proposals of the Council and to make decisions regarding them. (Art. 78)

Macedonian

Собранието основа Совет за меѓунационални односи. Советот го сочинуваат:
претседателот на Собранието и по двајца членови Македонци, Албанци, Турци, Власи, Роми и двајца членови од другите националности во Македонија.
Претседателот на Собранието е претседател на Советот. Собранието ги избира членовите на Советот.
Советот ги разгледува прашањата од меѓунационалните односи во Републиката и дава мислење и предлози за нивно решавање. Собранието е должно да ги разгледа мислењата и предлозите на Советот и да донесе одлука во врска со нив. (Art. 78)

Participation in Public Life and Institutions

English

The fundamental values of the constitutional order of the Republic of Macedonia are:

- Equitable representation of persons belonging to all communities in public bodies at all levels and in other areas of public life;
… (Art. 8)7

Macedonian

Темелни вредности на уставниот поредок на Република Македонија се:
...
- Соодветна и правична застапеност на граѓаните кои припаѓаат на сите заедници во органите на државната власт и другите јавни институции на сите нивоа.
... (Член 8)

Participation in Public Life and Institutions

English

Every citizen has the right to take part in the performance of public office. (Art. 23)

Macedonian

Секој граѓанин има право да учествува во вршењето на јавни функции. (Член 23)

Political Rights and Association

English

Citizens are guaranteed freedom of association to exercise and protect their political, economic, social, cultural and other rights and convictions. Citizens may freely establish associations of citizens and political parties, join them or resign from them. … (Art. 20)

Macedonian

На граѓаните им се гарантира слободата на здружување заради остварување и заштита.
на нивните политички, економски, социјални, културни и други права и уверувања. Граѓаните можат слободно да основаат здруженија на граѓани и политички партии, да. пристапуваат кон нив и од нив да истапуваат. … (Член 20)

Political Rights and Association

English

Every citizen on reaching 18 years of age acquires the right to vote. The right to vote is equal, universal and direct, and is exercised at free elections by secret ballot. … (Art. 22)

Macedonian

Секој граѓанин со наполнети 18 години живот стекнува избирачко право. Избирачкото право е еднакво, општо и непосредно и се остварува на слободни избори со тајно гласање. … (Член 22)

Political Parties

English

… Citizens may freely establish associations of citizens and political parties, join them or resign from them.
The programmes and activities of political parties and other associations of citizens may not be directed at the violent destruction of the constitutional order of the Republic, or at encouragement or incitement to military aggression or ethnic, racial or religious hatred or intolerance. … (Art. 20)

Macedonian

… Граѓаните можат слободно да основаат здруженија на граѓани и политички партии, да. пристапуваат кон нив и од нив да истапуваат.
Програмите и дејствувањето на здруженијата на граѓаните и политичките партии не можат да бидат насочени кон насилно уривање на уставниот поредок на Републиката и кон поттикнување или повикување на воена агресија или разгорување на национална, расна или верска омраза или нетрпеливост. … (Член 20)

Head of State

English

The President of the Republic Macedonia represents the Republic. The president of the Republic is Commander-in-Chief of the Armed Forces of Macedonia. The President of the Republic exercises his/her rights and duties on the basis and within the framework of the Constitution and laws. (Art. 79)

Macedonian

Претседателот на Република Македонија ја претставува Републиката. Претседателот на Републиката е врховен командант на вооружените сили на Македонија. Претседателот на Републиката своите права и должности ги врши врз основа и во рамките на Уставот и законите. (Член 79)

Head of State

English

The President of the Republic is elected in general and direct elections, by secret ballot, for a term of five years. A person may be elected President of the Republic two times at most. The President of the Republic shall be a citizen of the Republic of Macedonia. A person may be elected President of the Republic if over the age of at least 40 on the day of election. A person may not be elected President of the Republic if, on the day of election, he/she has not been a resident of the Republic of Macedonia for at least ten years within the last fifteen years. (Art. 80)

Macedonian

Претседателот на Републиката се избира на општи и непосредни избори, со тајно гласање, за време од пет години. За претседател на Републиката исто лице може да биде избрано најмногу два пати. Претседателот на Републиката мора да биде државјанин на Република Македонија. За претседател на Републиката може да биде избрано лице кое на денот на изборите наполнило најмалку 40 години живот. За претседател на Републиката не може да биде избрано лице кое до денот на изборите не било жител на Република Македонија најмалку десет години во последните 15 години. (Член 80)

Government

English

Executive power is vested in the Government of the Republic of Macedonia. The Government exercises its rights and competence on the basis and within the framework of the Constitution and law. (Art. 88)

Macedonian

Владата на Република Македонија е носител на извршната власт. Своите права и должности Владата ги врши врз основа и во рамките на Уставот и законите. (Член 88)

Government

English

The Government is composed of a prime Minister and Ministers. … (Art. 89)

Macedonian

Владата ја сочинуваат претседател и министри. … (Член 89)

Government

English

The President of the Republic of Macedonia is obliged, within 10 days of the constitution of the Assembly, to entrust the mandate for constituting the Government to a candidate from the party or parties which has/have a majority in the Assembly. Within 20 days from the day of being entrusted with the mandate, the mandator submits a programme to the Assembly and proposes the composition of the Government. The Government is elected by the Assembly on the proposal of the mandator and on the basis of the programme by a majority vote of the total number of Representatives. (Art. 90)

Macedonian

Претседателот на Република Македонија е должен во рок од десет дена од конституирањето на Собранието мандатот за состав на Владата да го довери на кандидат на партијата, односно партиите што имаат мнозинство во Собранието. Мандаторот во рок од 20 дена од денот на доверувањето на мандатот, на Собранието му поднесува програма и го предлага составот на Владата.
Владата, на предлог на мандаторот и врз основа на програмата, ја избира Собранието со мнозинство гласови од вкупниот број пратеници. (Член 90)

Legislature

English

The Assembly of the Republic of Macedonia is a representative body of the citizens and the legislative power of the Republic is vested in it. The organization and functioning of the Assembly are regulated by the Constitution and by the Rules of Procedure. (Art. 61)

Macedonian

Собранието на Република Македонија е претставнички орган на граѓаните и носител на законодавната власт на Републиката.
Организацијата и функционирањето на Собранието се уредуваат со Уставот и со Деловникот. (Член 61)

Legislature

English

The Assembly of the Republic of Macedonia is composed of 120 to 140 Representatives. The Representatives are elected at general, direct and free elections and by secret ballot. ... (Art. 62)

Macedonian

Собранието го сочинуваат од 120 до 140 пратеници. Пратениците се избираат на општи, непосредни и слободни избори со тајно гласање. ... (Член 62)

Property, Inheritance and Land Tenure

English

The right to ownership of property and the right of inheritance are guaranteed. ... (Art 30)

Macedonian

Се гарантира правото на сопственост и правото на наследување. ... (Член 30)

Protection from Violence

English

The human right to physical and moral dignity is irrevocable. Any form of torture, or inhuman or humiliating conduct or punishment, is prohibited. Forced labour is prohibited. (Art. 11)

Macedonian

Физичкиот и моралниот интегритет на човекот се неприкосновени. Се забранува секој облик на мачење, нечовечко или понижувачко однесување и казнување. Се забранува присилна работа. (Член 11)

Protection from Violence

English

… The programmes and activities of political parties and other associations of citizens may not be directed at the violent destruction of the constitutional order of the Republic, or at encouragement or incitement to military aggression or ethnic, racial or religious hatred or intolerance. … (Art. 20)

Macedonian

… Програмите и дејствувањето на здруженијата на граѓаните и политичките партии не можат да бидат насочени кон насилно уривање на уставниот поредок на Републиката и кон поттикнување или повикување на воена агресија или разгорување на национална, расна или верска омраза или нетрпеливост. … (Член 20)

Protection from Violence

English

The Republic particularly protects mothers, children and minors. A person under 15 years of age cannot be employed. Minors and mothers have the right to particular protection at work.
Minors may not be employed in work which is detrimental to their health or morality. (Art. 42)

Macedonian

Републиката посебно ги заштитува мајчинството, децата и малолетните лица. Лице помладо од 15 години живот не може да биде вработено. Малолетните лица и мајките имаат право на посебна заштита при работа. Малолетните лица не смеат да бидат вработувани на работни места што се штетни за нивното здравје и моралот. (Член 42)

Public Institutions and Services

English

The Republic provides particular care and protection for the family. … (Art. 40)

Macedonian

Републиката му обезбедува посебна грижа и заштита на семејството. … (Член 40)

Sexual and Reproductive Rights

English

It is a human right freely to decide on the procreation of children. The Republic conducts a humane population policy in order to provide balanced economic and social development. (Art. 41)

Macedonian

Право на човекот е слободно да одлучува за создавање на деца. Републиката, заради усогласен економски и социјален развој, води хумана популациона политика. (Член 41)

Status of the Constitution

English

In the Republic of Macedonia laws shall be in accordance with the Constitution and all other regulations in accordance with the Constitution and law. Everyone is obliged to respect the Constitution and the laws.
(Art. 51)

Macedonian

Во Република Македонија законите мораат да бидат во согласност со Уставот, а сите други прописи со Уставот и со закон. Секој е должен да ги почитува Уставот и законите. (Член 51)

Status of International Law

English

The fundamental values of the constitutional order of the Republic of Macedonia are:
- the basic freedoms and rights of the individual and citizen, recognized in international law and set down in the Constitution;

- respect for the generally accepted norms of international law.
… (Art. 8)

Macedonian

Темелни вредности на уставниот поредок на Република Македонија се:
- основните слободи и права на човекот и граѓанинот признати со меѓународното право и утврдени со Уставот;

- почитувањето на општо прифатените норми на меѓународното право.
… (Член 8)

Status of International Law

English

… Courts judge on the basis of the Constitution and laws and international agreements ratified in accordance with the Constitution. … (Art. 98)8

Macedonian

… удовите судат врз основа на Уставот и законите и меѓународните договори ратификувани во согласност со Уставот. … (Член 98)

Status of International Law

English

… The Public Prosecutor's Office performs his/her duties on the basis of the Constitution and law and the international agreements ratified in accordance with the Constitution. … (Art. 106)9

Macedonian

… Јавното обвинителство ги врши своите функции врз основа на Уставот и законите и меѓународните договори ратификувани во согласност со Уставот. … (Член 106)

Status of International Law

English

The international agreements ratified in accordance with the Constitution are part of the internal legal order and cannot be changed by law. (Art. 118)

Macedonian

Меѓународните договори што се ратификувани во согласност со Уставот се дел од внатрешниот правен поредок и не можат да се менуваат со закон. (Член 118)

Religious Law

English

… The Macedonian Orthodox Church, as well as the Islamic Religious Community in Macedonia, the Catholic Church, and Evangelical Methodist Church, the Jewish Community and other Religious communities and groups are separate from the state and equal before the law. … (Art. 19)10

Macedonian

... Македонската православна црква, како и Исламската верска заедница во Македонија, Католичката црква, Евангелско-Методистичката црква, Еврејската заедница и другите верски заедници и религиозни групи се одвоени од државата и се еднакви пред закон. ... (Член 19)

1

Constitution of the Republic of Macedonia 1991, as amended to 2011 (English). According to Art. 7 (as replaced by Amendment V): “The Macedonian language, written using its Cyrillic alphabet, is the official language throughout the Republic of Macedonia and in the international relations of the Republic of Macedonia.” Note that a constitutional amendment process is going on since 2014, and the Macedonian Parliament adopted seven amendments on 20 January 2015. Two amendments are relevant for the database – Amendment XXXIII that defines marriage as between a man and a woman, and an amendment that opens the possibility for citizens to bring actions to the Constitutional Court in case their rights are violated. Refer to Macedonian Parliament adopts constitutional amendements and Macedonian lawmakers approve sex marriage ban. The full and final text of the amendments remains to be located and added to the database.

2

Links to all sites last visited 2 March 2016

3

Art. 4, as amended by Amendment XXXII.

4

Preamble, as amended by Amendment IV.

5

Preamble, as amended by Amendment IV.

6

Art. 77, as amended by Amendment XI.

7

Art. 8, as amended by Amendment VI.

8

Art. 98, as amended by Amendment XXV.

9

Art. 106, as amended by Amendment XXX.

10

Art. 19, as amended by Amendment VII.